Vallen en medicatie: een onderschat risico met grote impact
Elke vier tot vijf minuten belandt in Nederland een 65-plusser op de spoedeisende hulp na een val. Reken even mee. Tijdens een gemiddelde scholingsbijeenkomst van drie uur zijn dat veertig tot vijftig ouderen. Alleen al dát besef zet de toon.
Docent Marcel van den Bosch-Niestijl opent zijn cursus Vallen en medicatie bewust met deze cijfers. Niet om te choqueren, maar om te laten zien hoe groot en actueel het probleem is. Vallen is geen randonderwerp. Valincidenten zijn namelijk wereldwijd een oorzaak van letsel, verlies van zelfstandigheid en ziekenhuisopnames bij ouderen. En medicatie speelt daarin vaker een rol dan we soms denken.
“Het is een onderwerp dat overal is, maar nog te weinig aandacht krijgt,” zegt Marcel. “Juist daarom vind ik het belangrijk dat apothekers zich hierin verdiepen. We kunnen hier echt verschil maken.”
Breder kijken dan de medicatielijst
Bij valpreventie wordt al snel gedacht aan risicomedicatie. Terecht, want geneesmiddelen kunnen een belangrijke rol spelen. Maar volgens Marcel is dat slechts een deel van het verhaal.
“Vallen is zelden het gevolg van één geneesmiddel. Meestal gaat het om een samenspel van factoren: mobiliteit, spierkracht, zicht, cognitie, de thuissituatie. Als medicatiespecialist kijk je dus niet alleen naar een lijst, maar naar de mens die tegenover je staat.”
Dat vraagt om aandacht voor signalen in het dagelijks contact met patiënten. Een vraag naar recente valincidenten, observeren hoe iemand zich beweegt of binnenkomt in de apotheek, of het gesprek aangaan over bijwerkingen die invloed hebben op balans en alertheid. Het zijn kleine momenten die veel informatie kunnen opleveren.
Bijdrage aan preventie
Volgens Marcel doen apothekers al veel goed, tegelijkertijd zijn er ook nog kansen en mogelijkheden. Zeker omdat valpreventie nog niet altijd vanzelfsprekend onderdeel is van het gesprek.
“We geven al veel uitleg over bijwerkingen en gebruik van medicatie. De volgende stap is: wat betekent dit voor het dagelijks functioneren van deze patiënt? Wat betekent het voor het valrisico? Dat gesprek kun je vaak al voeren binnen bestaande contactmomenten, zoals een eerste uitgifte of een vervolguitgifte.” Juist omdat apothekers frequent contact hebben met oudere patiënten, is vroeg signaleren mogelijk. Dat is volgens Marcel echt een onderscheidende functie binnen het zorglandschap. Dan is een logische vervolgstap om bewuster te kijken en gerichter te vragen. Zodoende kan valrisico eerder in beeld komen en bespreekbaar worden gemaakt.
Samenwerking als sleutel
Vanwege de multifactoriële aard, is valpreventie bij uitstek een onderwerp dat samenwerking vraagt. Niet alleen met huisartsen, fysiotherapeuten, wijkverpleging en gemeentelijke programma’s, maar ook binnen het apotheekteam zelf.
“De apotheker kan en hoeft dit niet alleen te doen,” zegt Marcel. “Assistenten, maar zeker ook bezorgers, spreken en zien patiënten vaker. Als je signalen met elkaar deelt en weet wat je ermee kunt doen, versterk je elkaar. Dan wordt valpreventie iets van het hele team.”
Ook regionaal zijn er vaak al initiatieven en programma’s rondom valpreventie. Weten wat er speelt en waar je kunt aansluiten, maakt het makkelijker om vanuit de apotheek bij te dragen zonder alles zelf te hoeven organiseren. “Veel gemeenten hebben bijvoorbeeld subsidieregelingen voor valpreventie projecten. Het gros van de apothekers weet dat niet,” zegt Marcel “dat is echt zonde en een gemiste kans. Het biedt naast een bijdrage aan preventie namelijk ook de kans om een vergoeding te krijgen voor zorg los van een verstrekking.”
Van bewustzijn naar handelen
Al met al begint valpreventie volgens Marcel vaak met bewustwording. Zien hoe groot de impact van vallen is en hoeveel invloed medicatie en signalering kunnen hebben, verandert de manier van kijken.
“Het hoeft niet meteen groots,” zegt hij. “Soms begint het al met één vraag of een klein signaal dat je oppikt. Maar juist die kleine momenten kunnen een groot verschil maken voor een mens.”
Marcel van den Bosch-Niestijl is docent bij PAOFarmacie en verzorgt scholing over vallen en medicatie voor apothekers. Daarin gaat het niet alleen over kennis, maar vooral over kijken, signaleren en samenwerken in de praktijk. Geïnteresseerd in zijn cursus? Klik hier voor meer informatie.
Linkedin bericht:
⏱️Elke vier tot vijf minuten belandt in Nederland een 65-plusser op de spoedeisende hulp na een val.
Apotheker en docent Marcel van den Bosch-Niestijl gebruikt dat gegeven vaak om het onderwerp op scherp te zetten. Reken even mee: tijdens een cursus van drie uur gaat het om veertig tot vijftig ouderen. Dan realiseer je je hoe structureel dit probleem eigenlijk is.
Vallen is een van bekende oorzaak van letsel en verlies van zelfstandigheid bij ouderen. Toch krijgt het in de dagelijkse praktijk nog niet altijd de aandacht die het verdient. Terwijl medicatie, mobiliteit en functioneren vaak nauw met elkaar samenhangen.
Volgens Marcel zit de sleutel niet alleen in kennis van risicomedicatie, maar vooral in aandacht voor de mens die voor je staat. Signaleren, het gesprek aangaan en samenwerken. Binnen het apotheekteam én met andere zorgverleners in de regio.
Soms begint het al met één vraag:
“Bent u het afgelopen jaar gevallen?”
Juist die kleine momenten kunnen grote gevolgen hebben.
We spraken Marcel over valpreventie, mogelijkheden, kansen in de praktijk en de rol die de apotheek hierin kan spelen.
Lees het volledige interview en meer informatie over zijn cursus in de comments 👇