Over ADHD, patiëntbeleving en de apotheek als onzichtbare spil
ADHD bestaat al decennia als officiële classificatie, en het wetenschappelijk fundament eronder groeit gestaag. Onderzoek naar hersenstructuren en genetische aanleg geeft steeds meer inzicht in de biologische basis van de aandoening, toch is het totaalplaatje nog niet volledig sluitend. “We zien bij een grote groep mensen dezelfde klachten in dezelfde combinatie steeds terugkomen,” zegt David Marquart Scholtz, docent bij PAOFarmacie en voormalig verpleegkundig specialist op het Universitair Centrum Psychiatrie van het UMCG in Groningen. “Dit maakt het patroon te herkenbaar en te consistent om weg te wuiven, zelfs al hebben we nog niet op alle vragen een antwoord.”
Die erkende onzekerheid is volgens hem geen beperking. Het is het startpunt van Davids onderwijs. Zijn cursus ADHD in de apothekerspraktijk draagt niet voor niets de ondertitel: voorbij het label.
Zeventien jaar aan de frontlinie
David werkte zeventien jaar in de geestelijke gezondheidszorg, waaronder een periode op een crisisafdeling. In die zeventien jaar deed hij ook de opleiding tot verpleegkundig specialist op het Universitair Centrum Psychiatrie van het UMCG in Groningen, waar diagnostiek, behandeling en onderzoek naar ADHD de kern vormden. “De patiënten die wij zagen, kwamen voor de complexe ADHD-diagnostiek. De gevallen waarbij elders de vragen bleven.”
Die achtergrond tekent zijn manier van kijken. Niet het handboek alleen, maar de klinische praktijk als leerboek.
Classificatie, geen label
De cursustitel voorbij het label is geen toeval. David heeft moeite met het woord ‘label’. “Het heeft een negatieve connotatie. Het klinkt wat ordinair.” Hij spreekt liever van een classificatie: een beschrijving van gedragskenmerken waaraan iemand voldoet en waardoor iemand disfunctioneert. Maar ook dat is onvolmaakt.
“Er zijn nog steeds geen duidelijke biomarkers. We willen dat heel graag: een objectieve maat. Maar die is er nog niet.” En toch ontkent David niet dat er iets is. “We zien te consequent hetzelfde patroon bij te veel mensen om het weg te wuiven.”
Intussen draagt de diagnose ook maatschappelijke bagage. Scepsis, verwijten, cynisme. Iedereen heeft het tegenwoordig, het bestaat helemaal niet, of het is gewoon een excuus. Die bijgedachten vormen de dagelijkse context waarin patiënten leven en apothekers werken. Juist daarom begint goede zorg, aldus David, met begrijpen wat iemand meemaakt.
De patiënt aan het woord
Voor de cursus benaderde David mensen met een ADHD-diagnose en vroeg hen naar hun ervaringen: met de diagnostiek, de medicatie, stigma en het contact met de apotheek. “Ik wil dat apothekers voelen hoe het is om met zo’n diagnose te leven. Hoe medicatie een plek krijgt in iemands dagelijks leven en hoe dat er van binnenuit uitziet.”
Die patiëntperspectieven, bewerkt en geanonimiseerd, zijn onderdeel van de lesdag. Aangevuld met zijn eigen klinische expertise geeft dat een ander soort onderwijs. Geen theorie op afstand, maar een herkenbaar menselijk verhaal.
“Ik wil dat apothekers begrijpen welke plek medicatie inneemt in het leven van een patiënt. Wat mensen ervan merken, hoe ze ermee omgaan. En wat ze aan de balie soms wel en soms niet zeggen.”
Meer dan verstrekken
Een terugkerend thema is de positie van de apotheek in de zorg rondom ADHD-patiënten. David ziet die als onderdeel van een driehoek: voorschrijver, patiënt en apotheker. En de apotheker, zegt hij, wordt daarin onderschat.
“De apotheek wordt vaak gezien als iemand die alleen maar verstrekt. Maar de apotheker heeft een heel bijzondere positie, zeker bij mensen die in de eerste lijn bijna onzichtbaar zijn geworden in hun behandeling. De apotheker heeft soms het meest frequente en meest laagdrempelige contact van alle betrokken zorgverleners.”
Dat maakt signalering mogelijk. Klopt het innameschema met wat de patiënt zegt? Zijn er signalen die vragen om een gesprek? Dat vraagt om weten wat je ziet.
Misbruik hoort daar expliciet bij. “Misbruik bestaat. Dat mag benoemd worden.” David bespreekt in de cursus de verschillende vormen: van studenten die ADHD-medicatie als prestatieverbetering gebruiken zonder diagnose, tot het doorverkopen of zelfs het snuiven of injecteren van middelen. “Er zit een gradatie in ernst. Maar de apotheek heeft een unieke signaleringsrol. En die begint bij herkenning.”
David Marquart Scholtz is docent bij PAOFarmacie en verzorgt de cursus ADHD in de apothekerspraktijk: voorbij het label. Een blended nascholing voor apothekers, met e-learning vooraf en een verdiepende lesdag. Geïnteresseerd? Klik hier voor meer informatie.